Historia obozu
Za datę uruchomienia obozu w Forcie VII można przyjąć dzień 10 października 1939 r. Tego dnia
o godz. 13.00 Wehrmacht przekazał Fort VII pod nadzór policji bezpieczeństwa. Z tego też dnia pochodzi oficjalna wiadomość, że obóz w Forcie VII został zorganizowany i podlega SS-Oberführerowi (generałowi) Erichowi Naumannowi, szefowi Einsatzgruppe VI.
Początkowo obóz nazwany został obozem koncentracyjnym
i podlegał szefowi grupy specjalnej nr VI, a jego oficjalna nazwa brzmiała: Sicherheitspolizei. Chef der Einsatzgruppe VI. Konzentrationslager — Posen. Około połowy listopada 1939 roku, nastąpiła reorganizacja niemieckich władz policyjnych na ziemiach polskich, grupy operacyjne zakończyły swą działalność, a obóz przejęło Gestapo. Pod koniec roku 1939 lub na początku roku 1940 zmieniona też została nazwa obozu – na obóz przejściowy (Geheime Staatspolizei. Staatspolizeüeitstelle Posen. Übergangslager — Fort VII). Kolejna zmiana nazwy nastąpiła w połowie roku 1941. Od tego czasu obóz w Forcie VII nosił nazwę więzienia policyjnego i obozu wychowawczego: Poli- zeigefängnis der Sicherheitspolizei und Arbeitserziehungslager (Fort VII).
Pierwotnym zadaniem obozu było zgrupowanie
i zlikwidowanie więźniów politycznych, aresztowanych przez Einsatzgruppen. Z czasem więźniami i ofiarami Fortu VII stali się także członkowie polskich organizacji konspiracyjnych z Wielkopolski.
Początkowo osoby aresztowano na podstawie list proskrypcyjnych przygotowanych przez Niemców, jeszcze przed wybuchem wojny. Na listach znaleźli się min. przedstawiciele polskich elit, inteligencji oraz patrioci. Osoby znane ze swej działalności propolskiej i antyniemieckiej. Wśród nich: byli powstańcy wielkopolscy i śląscy, osoby pełniące funkcje państwowe i samorządowe profesorowie poznańskich uczelni, studenci, nauczyciele księża, harcerze, rzemieślnicy, artyści... Wszyscy ci, którzy podkreślali swoją polskość.
W późniejszym okresie wraz z rozwojem struktur cywilnych i wojskowych Polskiego Państwa Podziemnego, więźniami stali się także działacze polskich organizacji konspiracyjnych (m.in. POW, WOZZ, NOB, ZWZ-AK).
Więźniowie uchylający się od pracy, przetrzymywani byli przez okres kilkunastu dni. Specyficzną formą osadzenia byli "niedzielnicy", byli oni przetrzymywani od zakończenia pracy w sobotę do rozpoczęcia pracy w poniedziałek rano.
Sporadycznie więziono w Forcie VII Ukraińców, Jugosłowian, jeńców sowieckich, zbiegłych z obozów jeńców alianckich, nieliczne grupy Żydów (do 1942 r.) oraz Niemców.
Warunki - zimne, mokre cele. Głód, choroby. Spanie na posadzce, bez przykrycia, na wiązce słomy lub sieczki, pluskwy, wszy i pchły. Ze względu na tłok panujący w celach - konieczność spania na zmianę (dopiero później w niektórych celach prycze). Brak możliwości zachowania higieny - wiadra na potrzeby fizjologiczne w celach. Brak pomocy lekarskiej.
Terror - na porządku dziennym bicie, katowanie i maltretowanie więźniów.
Tortury stosowane przez SS-manów - zmuszanie do wielogodzinnych ćwiczeń np. wbieganie na stoki forteczne i spychanie w dół, kopanie, szczucie psami upadających. Bicie na oślep - pałkami, rewolwerem, uderzanie głową o mur. Specjalne szykany wobec kobiet, księży, byłych powstańców. Zmuszanie do wycierania nieczystości własną odzieżą. Naigrywanie się z uczuć religijnych i patriotycznych więźniów.
Schody Śmierci - kamienne wysokie i strome schody, na których poniosło śmierć wielu więźniów - zepchniętych przez SS-mannów.
Cela Dzwon - cela, w której torturą było wieszanie więźnia głową w dół.
Obóz w Forcie VII w Poznaniu
Największy niemiecki obóz eksterminacji polskich elit oraz członków konspiracji na terenie Warthegau.
Przez Niemców określany jako ,,obóz krwawej zemsty" (Lager der Blutrache).
Fort VII
Poznań
1876
Rozpoczyna się budowa Fortu VII
Budowę zakończono w roku 1880. Fort VII pełnił funkcję fortu artyleryjskiego – jednego z osiemnastu fortów, okalajacych miasto w ramach zewnętrzenego pierścienia Twierdzy Poznań.
1887
Modernizacja Fortu
Wzmocnieniu ulegają m. in. stropy podwalni i część koszar. Kolejna modernizacja miała miejsce tuż przed I wojną światową.
27 GRUDNIA 1918
Wybucha Powstanie Wielkopolskie
W wyniku tego, trwającego do 16 lutego 1919 roku zrywu, Wielkopolska zostaje włączona w granice II Rzeczpospolitej.
5/6 STYCZNIA 1919
Przejęcie Fortu VII przez powstańców wielkopolskich
Przed planowanym atakiem na lotnisko Ławica, powstańcy wielkopolscy przejmują, bez jednego wystrzału, kontrolę nad pobliskim Fortem VII.
6 STYCZNIA 1919
Powstańcy wielkopolscy zdobywają lotnisko Ławica
LATA 1919-1939
Fort VII jako magazyn III pułku lotniczego
10 WRZEŚNIA 1939
Wkroczenie Wehrmachtu do Poznania
25 WRZEŚNIA 1939
Decyzja o utworzeniu obozu
10 PAŹDZIERNIKA 1939
Rozpoczęcie funkcjonowania obozu w Forcie VII
Obóz, choć z początku otrzymał nazwę Konzentrationsleger Posen (oficjalna nazwa brzmiała: Sicherheitspolizei. Chef der Einsatzgruppe VI. Konzentrationslager — Posen),
w istocie pełnił funkcję miejsca eksterminacji wielkopolskich elit.
Masowe mordy w komorze gazowej
Krótko po otwarciu obozu, Niemcy uruchomili, w jednej
z dawnych remiz artyleryjskich zamienionych na cele, eksperymentalną komorę gazową, w której uśmiercono
co najmniej kilkaset osób - pacjentów szpitali psychiatrycznych.
Komora działała prawdopodobnie aż do stycznia 1940 r.
GRUDZIEŃ 1939 / STYCZEŃ 1940
Zmiana nazwy obozu
Pod koniec roku 1939 lub na początku roku 1940 nazwa obozu została zmieniona na obóz przejściowy (Geheime Staatspolizei. Staatspolizeüeitstelle Posen. Übergangslager — Fort VII).
POŁOWA ROKU 1941
Kolejna zmiana nazwy obozu
W połowie roku 1941 obóz w Forcie VII otrzymał nazwę Polizeigefängnis der Sicherheitspolizei und Arbeitserziehungslager. Fort VII (więzienie policyjne
i wychowawczy obóz pracy).
Choć jego nazwa i przeznaczenie formalnie ulegały zmianie, warunki i sposoby traktowania więźniów pozostawały niezmienne.
MARZEC 1943
Początek ewakuacji więźniów z Fortu VII do obozu
w Żabikowie
Po decyzji z połowy roku 1942 o przekazaniu Fortu VII na potrzeby Whrmachtu ropoczęto przygotowywanie miejsc dla więźniów z Fortu VII w obozie w Żabikowie i tam od marca 1943 stopniowo ich przenoszono.
27 KWIETNIA 1944
Ostatni więźniowie Fortu VII zostają przeniesieni do obozu w Żabikowie
Po przetransportowaniu więźniów do obozu w Żabikowie zabudowania Fortu VII zostały przejęte przez produkującą na potrzeby zbrojeniowe fabrykę „Telefunken Gesellschaft für drahtlose Telegraphie”, fosę Fortu VII zadaszono
i umieszczono tam hale produkcyjne.
23 LUTEGO 1945
Armia Czerwona zajmuje Cytadelę - ostatni punkt oporu niemieckiej Festung Posen
2 LISTOPADA 1946
Ustawienie krzyża nad bramą Fortu VII przez tych, którzy przeżyli
W Dzień Zaduszny 1946 r. podczas wielkiej uroczystości patriotyczno-religijnej więźniowie, którzy przeżyli katownię w Forcie VII, ustawili nad bramą wielki drewniany krzyż poświęcony przez ówczesnego arcybiskupa Walentego Dymka.
31 SIERPNIA 1963
Na terenie Fortu VII powstaje Mauzoleum Męczeństwa Wielkopolan
Z 31 sierpnia 1963 r. z inicjatywy Związku Bojowników
o Wolność i Demokrację otwarto udostępniane okazjonalnie Mauzoleum Męczeństwa Wielkopolan.
W dawnej komorze gazowej umieszczono tablice
z nazwiskami pomordowanych i zorganizowano wystawę.
16 KWIETNIA 1980
Powstaje Muzeum Fortu VII
16 kwietnia 1980 r. oficjalnie otwarto Muzeum Fortu VII, które początkowo obejmowało część lewego majdanu Fortu VII.
2000
Wojsko Polskie opuszcza ostatnie pomiesczenia Fortu VII
W roku 2000 Wojsko Polskie przekazało wszystkie pomieszczenia na rzecz Muzeum Martyrologii Wielkopolan - Fort VII, oddziałowi Wielkopolskiego Muzeum Walk Niepodległościwych (następnie Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości).
2017-2023
Remont Fortu VII na potrzeby muzeum
Remont Fortu VII w ramach projektu pn. „Renowacja i adaptacja Fortu VII w Poznaniu dla zachowania dziedzictwa kulturowego”, etap I i II. Wartość projektów to ponad 33 mln zł, dofinansowenie z UE to ponad 14 mln zł. Wkład własny zapewniało Miasto Poznań.
1 STYCZNIA 2025
Włączenie MMW - Fort VII
w struktury Muzeum Martyrologicznego
w Żabikowie
Zgodnie z decyzją organizatora - Samorządu Województwa Wielkopolskiego, Muzeum Martyrologii Wielkopolan - Fort VII stało się oddziałem Muzeum Martyrologicznego
w Żabikowie, do którego należy także Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.
Obóz w Forcie VII w Poznaniu
Największy niemiecki obóz eksterminacji polskich elit oraz członków konspiracji na terenie Warthegau.
Przez Niemców określany jako ,,obóz krwawej zemsty" (Lager der Blutrache).
ok. 4500
Liczba ofiar obozu
w Forcie VII
Wielu innych więźniów Fortu VII straciło życie
w lasach w okolicach Poznania.
Ich liczba pozostaje nieznana,
może wynosić nawet kilkanaście tysięcy.
Więźniowei Fortu VII tracili też życie
w obozach koncentracyjnych,
do których ich przenoszono.
ok. 17 000
– 40 000
Liczba więźniów obozu
w Forcie VII
Obóz w Forcie VII istniał do kwietnia 1944 roku.
Liczbę więźniów szacuje się na co najmniej 17 tysięcy.
Jednak przez obóz mogło przejść nawet 40 tysięcy więźniów.