Historia obozu
i jego powstanie
Więźniowie w Forcie VII byli poddawani różnego rodzaju szykanom, a warunki bytowe były skrajnie trudne, co prowadziło do wielu przypadków chorób i zgonów. Większość więźniów była przetrzymywana w warunkach skrajnego przeludnienia, co skutkowało wysoką śmiertelnością. W kazamatach nieprzerwanie panował chłód, a ściany cel niekiedy ociekały wilgocią.
Sytuację pogarszał fakt, że przez pierwsze lata w celach nie umieszczono, żadnych prycz, ani innego niezbędnego wyposażenia, przez co uwięzieni zmuszeni byli leżeć na gołej posadce, niekiedy tylko cienko wyłożonej słomą. Porcje jedzenia przeznaczone dla więźniów były tragicznie małe, utrzymując ich w ciągłym stanie osłabienia i głodu. Ponadto wszystkie codzienne czynności starano się uczynić torturą: w toaletach bito i nie dawano dość czasu na załatwienie swych potrzeb, a wyprowadzanie na powietrze zamieniało się dla skatowanych i wygłodzonych więźniów w sesję niekończących się ćwiczeń, lub wykańczający bieg w górę fortecznych stoków, przeplatany ciosami bykowców. W budowaniu atmosfery terroru i niepewności, niemiecka załoga SS wykazywała się wręcz złowieszczą kreatywnością. Chwile wytchnienia były dla uwięzionych niedoścignionym pragnieniem, gdyż często w swych celach doświadczali też nocnych wizyt swoich oprawców – wizyt z których nie każdy uchodził z życiem.
Początkowo osoby aresztowano na podstawie list proskrypcyjnych przygotowanych przez Niemców, jeszcze przed wybuchem wojny. Na listach znaleźli się min. przedstawiciele polskich elit, inteligencji oraz patrioci. Osoby znane ze swej działalności propolskiej i antyniemieckiej. Wśród nich: byli powstańcy wielkopolscy i śląscy, osoby pełniące funkcje państwowe i samorządowe profesorowie poznańskich uczelni, studenci, nauczyciele księża, harcerze, rzemieślnicy, artyści... Wszyscy ci, którzy podkreślali swoją polskość.
W późniejszym okresie wraz z rozwojem struktur cywilnych i wojskowych Polskiego Państwa Podziemnego, więźniami stali się także działacze polskich organizacji konspiracyjnych (m.in. POW, WOZZ, NOB, ZWZ-AK).
Więźniowie uchylający się od pracy, przetrzymywani byli przez okres kilkunastu dni. Specyficzną formą osadzenia byli "niedzielnicy", byli oni przetrzymywani od zakończenia pracy w sobotę do rozpoczęcia pracy w poniedziałek rano.
Sporadycznie więziono w Forcie VII Ukraińców, Jugosłowian, jeńców sowieckich, zbiegłych z obozów jeńców alianckich, nieliczne grupy Żydów (do 1942 r.) oraz Niemców.
Warunki - zimne, mokre cele. Głód, choroby. Spanie na posadzce, bez przykrycia, na wiązce słomy lub sieczki, pluskwy, wszy i pchły. Ze względu na tłok panujący w celach - konieczność spania na zmianę (dopiero później w niektórych celach prycze). Brak możliwości zachowania higieny - wiadra na potrzeby fizjologiczne w celach. Brak pomocy lekarskiej.
Terror - na porządku dziennym bicie, katowanie i maltretowanie więźniów.
Tortury stosowane przez SS-manów - zmuszanie do wielogodzinnych ćwiczeń np. wbieganie na stoki forteczne i spychanie w dół, kopanie, szczucie psami upadających. Bicie na oślep - pałkami, rewolwerem, uderzanie głową o mur. Specjalne szykany wobec kobiet, księży, byłych powstańców. Zmuszanie do wycierania nieczystości własną odzieżą. Naigrywanie się z uczuć religijnych i patriotycznych więźniów.
Schody Śmierci - kamienne wysokie i strome schody, na których poniosło śmierć wielu więźniów - zepchniętych przez SS-mannów.
Cela Dzwon - cela, w której torturą było wieszanie więźnia głową w dół.
Obóz w Forcie VII w Poznaniu
największy niemiecki obóz eksterminacji polskich elit na terenie Warthegau. Przez Niemców określany jako "obóz krwawej zemsty" (Lager der Blutrache).
Fort VII
Poznań
1876
Rozpoczyna się budowa Fortu VII
Zostaje on ukończony w roku 1880. Pełni funkcję fortu artyleryjskiego – jednego z osiemnastu mających okalać miasto tworząc pierścień zewnętrzny Twierdzy Poznań.
1887
Modernizacja Fortu
Wzmocnieniu ulegają m. in. stropy podwalni i część koszar.
27 grudnia 1918
Wybucha Powstanie Wielkopolskie
W wyniku tego, trwającego do 16 lutego 1919 roku zrywu, Wielkopolska zostaje włączona w granice II Rzeczpospolitej.
5 stycznia 1919
Przejęcie Fortu VII przez powstańców
Przed planowanym atakiem na lotnisko Ławica będące pod kontrolą armii niemieckiej, dochodzi do przejęcia przez powstańców kontroli nad pobliskim Fortem VII.
6 stycznia 1919
Bitwa o lotnisko Ławica
Lata 1919-1939
Fort VII jako magazyn III pułku lotniczego
10 września 1939
Wkroczenie Wehrmachtu do Poznania
25 września 1939
Decyzja o utworzeniu obozu
10 października 1939
Rozpoczęcie funkcjonowania obozu w Forcie VII
Choć z początku uzyskał nazwę obozu koncentracyjnego, w istocie wykorzystywano go wówczas w procesie eksterminacji wielkopolskich elit.
Połowa listopada 1939
Zmiana nazwy obozu
Choć jego nazwa i przeznaczenie formalnie ulegają zmianie, warunki i sposoby traktowania więźniów pozostają niezmienne.
ok. 4500
Liczba ofiar obozu
w Forcie VII
Szacuje się, że w Forcie VII oraz innych miejscach straceń zginęło bądź zmarło
4,5 tysiąca osób - więźniów Fortu VII.
ok. 17 000
– 40 000
Liczba więźniów obozu
w Forcie VII
Obóz w Forcie VII istniał do kwietnia 1944 roku. Liczbę więźniów szacuje się na co najmniej 17 tysięcy. Razem z osobami przebywającymi w obozie tylko kilka dni, przez obóz mogło przejść nawet 40 tysięcy więźniów.
